Àlá Ìbánisọ̀rọ̀: Bí Àwọn Onímọ̀ Sáyẹ́ǹsì Ṣe Kọ́ Láti Bá Ènìyàn Sọ̀rọ̀ Nínú Àlá Wọn

Láti ìgbà tí ó ti pẹ́ tí ènìyàn ti ń ṣe kàyéfì nípa àlá, ìdíwọ́ kan náà ni ó ń dà wọ́n lójú: ẹnì kan kì í rí inú àlá ẹlòmíràn. O lè sọ ohun tí o lá lẹ́yìn tí o bá jí, ṣùgbọ́n ní àkókò yẹn ó ti di ìrántí lásán, tí ojú rẹ̀ ti yí padà tí ó sì ti fẹ́rẹ̀ẹ́ parẹ́. Kò dàbí ẹni pé ọ̀nà kankan wà láti fọwọ́ kan àlá nígbà tí ó ṣì ń lọ lọ́wọ́ — láti béèrè ìbéèrè kí a sì gba ìdáhùn lọ́wọ́ ẹni tí ó ṣì ń sùn lọ. Àmọ́ ìdíwọ́ yẹn ti wó báyìí. Ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1981 ní yàrá ìwádìí, nígbà tí ènìyàn kan mọ̀ọ́mọ̀ fi ojú ṣe àmì kan; ó sì gorí àṣeyọrí rẹ̀ ní ọdún 2021, nígbà tí àwọn yàrá ìwádìí mẹ́rin ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ bá àwọn olùyọ̀ǹda ara wọn tí ń sùn sọ̀rọ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Báyìí àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ti fihàn pé ọpọlọ tí ń lá àlá lè gbọ́ ohùn ayé òde kí ó sì dáhùn padà. Èyí ni sáyẹ́ǹsì àlá ìbánisọ̀rọ̀: kì í ṣe ìrònú asán pé a lè wọ inú àlá ẹlòmíràn, bí kò ṣe iṣẹ́ ṣíṣọ́ra tí a lè wọ̀n — fífi àmì ránṣẹ́ sí ọkàn tí ó ń sùn tí ó sì ń lá àlá, kí a sì gbà á padà.

Ohun tí àlá ìbánisọ̀rọ̀ túmọ̀ sí

Àlá ìbánisọ̀rọ̀

Ìṣe àdánwò tí a fi ń bá ènìyàn pàṣípààrọ̀ ìsọfúnni nígbà tí ó ń sùn tí ó sì ń lá àlá — fífi àmì ránṣẹ́ sí i, bóyá ìbéèrè tí a sọ sí i létí, ìtànṣán ìmọ́lẹ̀, tàbí ìfọwọ́kàn, kí a sì gba àmì tí ó mọ̀ọ́mọ̀ ṣe padà — dípò kí a kàn dúró de ìròyìn àlá tí yóò sọ lẹ́yìn tí ó bá jí. Ó da lórí àlá mímọ̀-ara (lucid dream): àlá tí ẹni tí ń sùn mọ̀, bí ó ti ń lọ lọ́wọ́, pé àlá ni òun ń lá, tí ó sì tipa bẹ́ẹ̀ lè tẹ̀lé ètò tí a ti gbà lélẹ̀ ṣáájú.

Kọ́kọ́rọ́ tí ó ṣí gbogbo èyí sílẹ̀ ni mímọ̀-ara nínú àlá. Àlá máa ń gbé ẹni tí kò mọ̀ pé òun ń lá àlá lọ bí ó ti wù ú, kò sì ní rántí púpọ̀; ṣùgbọ́n ẹni tí ó ń lá àlá mímọ̀-ara mọ̀ pé àlá ni òun ń lá, ó sì lè rọ̀ mọ́ ète tí ó pinnu nígbà tí ó jí — bí àpẹẹrẹ, 'nígbà tí mo bá wá mọ̀ pé mo ń lá àlá, màá fi àmì hàn.' Agbára kékeré yẹn ni ó ń sọ ẹni tí ń lá àlá di alábàáṣiṣẹ́, dípò kí ó jẹ́ ẹni tí a kàn ń wò lásán; ó di ẹni tí ó lè fi àmì ránṣẹ́ tí ó sì lè gbà á padà kọjá ààlà oorun. Gbogbo ohun mìíràn nínú ẹ̀ka ìwádìí yìí ni a gbé ka orí rẹ̀.

Àṣeyọrí ńlá náà: àmì kan jáde kúrò nínú àlá (1981)

Ìṣínilẹ́nu àkọ́kọ́ nínú ìdíwọ́ náà wá láti inú òtítọ́ ara-ẹ̀dá tí ó rọrùn. Nígbà oorun REM — ìpele tí àlá máa ń hàn kedere gan-an, tí ó sì gba orúkọ rẹ̀ láti inú ìṣipopada ojú kíákíá tí ń ṣẹlẹ̀ nígbà náà — ọ̀pọ̀ iṣan ara ni ó dì mọ́lẹ̀, èyí tí ó jẹ́ ààbò tí ń dá wa lọ́wọ́ láti má ṣe àlá wa jáde. Àmọ́ àwọn iṣan tí ń gbé ojú kì í dì. Ní ọdún 1981, Stephen LaBerge àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ wá rí i pé èyí túmọ̀ sí pé ẹni tí ń lá àlá mímọ̀-ara lè fi àmì kan ránṣẹ́ tí ara tí ń sùn ṣì lè ṣe: àpẹẹrẹ ìṣipopada ojú tí a ti gbà lélẹ̀. Olùyọ̀ǹda ara kan gbà, kí ó tó sùn, pé ní kíákíá tí òun bá mọ̀-ara, òun yóò wo apá òsì kámú, lẹ́yìn náà ọ̀tún, òsì, ọ̀tún. Lẹ́yìn náà, ní àárín oorun REM tí a ti fọwọ́sí ní yàrá ìwádìí, gan-an ìlọ-sí-òsì-sí-ọ̀tún yẹn fara hàn lórí àkọsílẹ̀ ìṣipopada ojú. Nínú àṣefihàn tí ó ṣe pàtàkì gan-an yìí, ènìyàn kan ti mọ̀ọ́mọ̀, tí ó sì ní ète nínú, na ọwọ́ jáde kúrò nínú àlá lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ — àmì tí ó ṣe kedere, tí ó ní àkókò tí a fi sí i, láti inú ayé tí gbogbo ènìyàn rò pé a ti tì pa.

Ọ̀nà fífi ojú ṣe àmì yìí di irinṣẹ́ pàtàkì jù lọ nínú ẹ̀ka ìwádìí náà. Ní àwọn ẹ̀wádún tí ó tẹ̀lé e, àwọn olùwádìí lò ó láti fi àkókò sàmì sí àwọn ohun tí ń ṣẹlẹ̀ nínú àlá, láti wọ̀n bí ìṣe kan ṣe pẹ́ tó nínú àlá, àti láti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ léraléra pé mímọ̀-ara jẹ́ ipò tòótọ́ tí ẹni tí ń sùn lè wọ̀ tí ó sì lè ròyìn rẹ̀. Ṣùgbọ́n fún ogójì ọdún, ìsọfúnni náà ń lọ ní ọ̀nà kan ṣoṣo: ẹni tí ń lá àlá lè fi àmì ránṣẹ́ jáde. Bóyá ìsọfúnni tún lè wọ inú àlá — bóyá ẹni tí ń sùn lè gba ìbéèrè tuntun kí ó sì dá a lóhùn — kò tíì dájú.

Láti àmì ọ̀nà-kan sí ìbánisọ̀rọ̀ ọ̀nà-méjì (2021)

Ní ọdún 2021 ni ìdíwọ́ ìkẹyìn yẹn wó. Àwọn yàrá ìwádìí mẹ́rin — ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, Faransé, Jámánì àti Nẹ́dálándì — dán ohun ìgboyà kan náà wò lọ́tọ̀ọ̀tọ̀: bíbéèrè ìbéèrè lọ́wọ́ àwọn ènìyàn tí ń sùn tí wọ́n sì ń lá àlá, kí wọ́n sì gba ìdáhùn padà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Bí wọ́n ti ń bá àwọn tí ń lá àlá mímọ̀-ara tí a ti kọ́ ṣiṣẹ́, àwọn adánwò gbé àwọn ìṣòro tí ó rọrùn kalẹ̀ láti òde àlá — bóyá sísọ ọ́ jáde, tàbí fífi ìtànṣán ìmọ́lẹ̀ tàbí ìfọwọ́kàn ránṣẹ́. Àwọn tí ń sùn dáhùn nípa lílo ìṣipopada ojú tí a ti gbà lélẹ̀ tàbí ìmìtìtì kékeré àwọn iṣan ojú. Wọ́n yanjú ìṣírò ('mẹ́jọ dín mẹ́fà?' — ìṣipopada ojú sí òsì-sí-ọ̀tún lẹ́ẹ̀mejì), wọ́n dá ìbéèrè bẹ́ẹ̀ni/bẹ́ẹ̀kọ́ lóhùn, wọ́n sì tilẹ̀ mọ iye ìtànṣán ìmọ́lẹ̀ tí a fi hàn wọ́n. Ohun tí ó ṣe pàtàkì jù ni pé polysomnography — ọ̀nà tí a fi ń ṣàkọsílẹ̀ oorun — fọwọ́sí pé àwọn olùyọ̀ǹda ara náà ń sùn ní tòótọ́ nínú REM ní gbogbo àkókò náà. Àwọn olùwádìí pe ìṣẹ̀lẹ̀ náà ní àlá ìbánisọ̀rọ̀: ọ̀nà tòótọ́ tí ó lọ ní ọ̀nà méjì sí inú ọkàn tí ń lá àlá, bí ó tilẹ̀ jẹ́ ẹlẹgẹ́ — èyí tí a rí kì í ṣe ẹ̀ẹ̀kan ṣoṣo, bí kò ṣe nínú yàrá ìwádìí mẹ́rin ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.

1. Ìgbáradì. Olùkópa tí ó lè lá àlá mímọ̀-ara lọ́nà tí a lè gbẹ́kẹ̀ lé yóò kọ́ àmì-ọ̀rọ̀ kan ṣáájú — bí àpẹẹrẹ, gbígbé ojú sí òsì-sí-ọ̀tún ẹ̀ẹ̀kan fún 'bẹ́ẹ̀ni' àti ẹ̀ẹ̀mejì fún 'bẹ́ẹ̀kọ́', tàbí ìṣipopada ojú kan fún ẹyọ kọ̀ọ̀kan nígbà kíkà.
2. Wíwọ inú àlá. Ènìyàn náà sùn nínú yàrá ìwádìí tí a so mọ́ polysomnography, èyí tí ń tọpa ìgbì ọpọlọ, ìṣipopada ojú àti agbára iṣan, kí àwọn olùwádìí lè fọwọ́sí gan-an ìṣẹ́jú tí ó wọ oorun REM, àti — nípasẹ̀ àmì mímọ̀-ara tí a gbà lélẹ̀ — pé ó ti mọ̀-ara.
3. Ìbéèrè náà wọ inú. Láti òde, adánwò gbé ìṣòro tí ó rọrùn kalẹ̀ — gbólóhùn tí a sọ, àpẹẹrẹ ìmọ́lẹ̀, tàbí ìfọwọ́kàn — tí a mú bá àkókò REM déédéé.
4. Ìdáhùn náà jáde. Ẹni tí ń lá àlá, tí ó mọ̀-ara nínú àlá, ṣe àmì ojú tàbí iṣan ojú tí a gbà lélẹ̀. Ìdáhùn náà fara hàn lórí àkọsílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ tí ó ṣe kedere, tí a sì lè túmọ̀.
5. Ìfọwọ́sí. Àwọn ìdáhùn tí a ṣe nígbà tí àkọsílẹ̀ bá fọwọ́sí pé oorun REM kò já sáàrin nìkan ni a ń kà — kí a lè dáàbò bo àtakò tí ó hàn gbangba pé bóyá ènìyàn náà ti jí fún ìṣẹ́jú kúkúrú.

Ìdí tí ó fi ń ṣiṣẹ́: ọpọlọ àparapọ̀

Báwo ni ẹnìkan ṣe lè ronú kí ó sì dá ìbéèrè lóhùn nígbà tí ó ṣì ń sùn fọ̀nfọ̀n? Ìdáhùn ni pé àlá mímọ̀-ara kì í ṣe oorun mímọ́ gbáà. Àwọn ìwádìí EEG, ìyẹn àkọsílẹ̀ ìgbì-iná ọpọlọ, nípa oorun REM mímọ̀-ara fihàn ipò kan tí ó dúró sáàrin jíjí àti àlá lásán — ọ̀pọ̀ nínú ọpọlọ dàbí bí ó ti ń rí nínú àlá lásán, ṣùgbọ́n a ti rí i pé iṣẹ́ tí ń lọ ní iwájú orí ń yára sí ìgbì kíákíá (gamma) tí ó dàbí ti ìgbà jíjí. Àwọn agbègbè iwájú orí yẹn ni ó ń ṣàtìlẹ́yìn fún agbára ìṣàrò-ara, mímọ̀-ara, àti dídì-mú-ète, èyí tí ó máa ń pòórá nínú àlá lásán tí ó sì máa ń padà bọ̀ lójú ẹsẹ̀ tí o bá mọ̀-ara. Ní ìtumọ̀ rẹ̀, ó dà bí ẹni pé apá ọpọlọ tó ń ṣàkóso ìpinnu tún bẹ̀rẹ̀ sí ṣiṣẹ́ nígbà tí ìyókù ọkàn dúró nínú àlá. Ètò àparapọ̀ yẹn ni a rò pé ó ń jẹ́ kí ẹni tí ń sùn ṣàkíyèsí ìbéèrè, kí ó lóye rẹ̀, kí ó sì pinnu láti dáhùn.

Ìṣe inú àlá ń fi àmì tòótọ́ sílẹ̀

Ìdí tí ó jinlẹ̀ tún wà tí a fi gbọ́dọ̀ ka àwọn àmì wọ̀nyí sí ohun pàtàkì: ìṣe tí a ṣe nínú àlá kì í ṣe ìrònú lásán, ọpọlọ ń ṣe é ní ti gidi. Nínú àdánwò kan tí ó gbani lọ́kàn, ẹni tí ń lá àlá mímọ̀-ara nínú ẹ̀rọ ìṣàwòrán ọpọlọ gbà láti mú ọwọ́ àlá rẹ̀ dì pọ̀, kí ó sì fi àmì hàn nígbà tí ó bá ṣe é. Nígbà tí ìdì-ọwọ́ nínú àlá náà ṣẹlẹ̀, agbègbè iṣan-mọ̀ràn (sensorimotor) tí ń darí ọwọ́ gidi bẹ̀rẹ̀ sí ṣiṣẹ́ — ìṣe inú àlá náà fi ọ̀gangan àmì ọpọlọ tí ìṣe ìgbà jíjí ì bá fi sílẹ̀ sílẹ̀. Àdánwò náà kéré gan-an, ó sì dín mọ́ àwọn ọ̀wọ́ọ̀wọ́ díẹ̀ tí wọ́n lè lá àlá mímọ̀-ara ní àṣẹ nínú ẹ̀rọ ìṣàwòrán, a kò sì tíì tún un ṣe káàkiri; nítorí náà ó yẹ kí a kà á sí ẹ̀rí àkọ́kọ́ tí ó ní ìrètí, dípò ìpinnu tí ó ti fẹsẹ̀ múlẹ̀. Ṣùgbọ́n ó tọ́ka sí ohun pàtàkì kan: nígbà tí ẹni tí ń lá àlá bá fi àmì ìṣe kan hàn, ọpọlọ ń ṣe ìṣe yẹn ní tòótọ́, lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.

Ohun tí a lè sọ àti èyí tí a kò lè sọ

Àwọn ààlà òtítọ́

Ó rọrùn láti kà 'àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì bá ẹni tí ń lá àlá sọ̀rọ̀' kí a sì fojú inú wo ìjíròrò tí ó lọ déédéé tí a sì lè gbẹ́kẹ̀ lé. Àmọ́ òtítọ́ náà jẹ́ ohun ẹlẹgẹ́ púpọ̀ ju bẹ́ẹ̀ lọ. Gbogbo rẹ̀ da lórí kí olùkópa kọ́kọ́ mọ̀-ara, kí ó sì dúró ní ipò mímọ̀-ara pẹ́ tó láti ṣàkíyèsí kí ó sì dáhùn — bíbí àlá mímọ̀-ara jáde lọ́nà tí a lè gbẹ́kẹ̀ lé sì ṣì jẹ́ ohun tí sáyẹ́ǹsì kò lè ṣe ní àṣẹ. Àyẹ̀wò ìtòlẹ́sẹẹsẹ ti àwọn ọ̀nà ìdámọ̀-ara rí i pé kò sí ọ̀nà kankan tí ó ń mú mímọ̀-ara jáde lọ́nà tí a lè gbẹ́kẹ̀ lé, àti pé àwọn àbájáde tí ó wà kéré, wọ́n sì máa ń yàtọ̀ síra. Nítorí náà, àwọn ìwádìí àlá ìbánisọ̀rọ̀ ń gbẹ́kẹ̀ lé iye kékeré àwọn tí ń lá àlá tí a kọ́ ní pàtàkì, àti pé àwọn pàápàá ń ṣàṣeyọrí lórí ìdá díẹ̀ nínú ìgbìyànjú wọn. Àṣeyọrí náà jẹ́ òtítọ́, ṣùgbọ́n ọ̀nà tóóró tí a fi làálàá rí ni, kì í ṣe ọ̀nà tí ó ṣí sílẹ̀ gbagara.

Ààlà tí ó wà nínú àríyànjiyàn

Ìdí tí ó fi ṣe pàtàkì, àti ibi tí ó lè lọ

Kódà ní ọ̀nà ọ̀dọ́ tí a fi làálàá rí yìí, àlá ìbánisọ̀rọ̀ ń yí ohun pàtàkì kan padà: ó jẹ́ kí a wo ọkàn tí ń lá àlá gẹ́gẹ́ bí ohun tí a lè fọwọ́ kàn, dípò ohun tí a tì pa mọ́. Àwọn olùwádìí ti bẹ̀rẹ̀ sí fojú inú wo lílo ọ̀nà náà láti kẹ́kọ̀ọ́ àlá bí ó ti ń ṣẹlẹ̀, dípò kí wọ́n tún un ṣe lẹ́yìn tí ó bá parí, láti wádìí bóyá ìtọ́sọ́nà láti òde lè mú àwọn àlá búburú tí ń padà wá rọ̀ díẹ̀, tàbí láti ṣàyẹ̀wò kíkọ́-nǹkan àti yíyanjú ìṣòro nígbà oorun. Àwọn àǹfààní wọ̀nyẹn dùn láti ronú lé lórí gan-an — ṣùgbọ́n, fún ìsinsìnyí, èrò tí a kò tíì rí àbájáde rẹ̀ ni wọ́n jẹ́; kò sí ọ̀kankan nínú wọn tí ó yẹ kí a kà sí ìlò tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀. Ohun tí ó fẹsẹ̀ múlẹ̀ ni ìpìlẹ̀ náà: àlá kì í ṣe ohun ìkọ̀kọ̀ pátápátá mọ́, ọpọlọ tí ń sùn sì lè, lábẹ́ ipò tí ó yẹ, dáhùn nígbà tí ayé jíjí bá pè é.

Ibi tí a lè lọ tẹ̀síwájú

Àlá ìbánisọ̀rọ̀ jẹ́ orí kan nínú ìtàn tí ó gbòòrò nípa yíyí ayé ìkọ̀kọ̀ ti àlá padà sí ohun tí sáyẹ́ǹsì lè ṣàkíyèsí. Láti rí bí àwọn olùwádìí ṣe kọ́kọ́ fihàn pé àlá mímọ̀-ara jẹ́ ipò tòótọ́ tí a lè fọwọ́sí, ka bí a ṣe fìdí àlá mímọ̀-ara múlẹ̀ ní ọ̀nà sáyẹ́ǹsì. Láti lóye ìrírí tí àwọn àdánwò wọ̀nyí gbáralé, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ohun tí àlá mímọ̀-ara jẹ́. Àti láti rí bí àwọn ènìyàn ṣe ń kọ́ láti mọ̀-ara láti ìbẹ̀rẹ̀ — gan-an ọ̀nà tóóró tí ìwádìí yìí ń pàdé léraléra — ọ̀nà MILD jẹ́ ìgbésẹ̀ tí ó tẹ̀lé tí ó dára. Ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn ni a gbé ka orí àwárí àgbàyanu kan náà: àlá lè, nígbà mìíràn, dáhùn padà.