Ǹjẹ́ àlá tí a mọ̀ pé à ń lá léwu? Ohun tí ẹ̀rí fihàn gan-an
Àlá tí a mọ̀ pé à ń lá dà bí ohun àjèjì, nítorí náà kò yani lẹ́nu pé ènìyàn máa ń ṣe kàyéfì bóyá ó léwu. Fún ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn tó ní ìlera, ìdáhùn tòótọ́ ń tu ni nínú: àbùdá oorun lásán ni, kò sì ní ìbáṣepọ̀, fúnra rẹ̀, pẹ̀lú ìlera ọkàn tó burú. Ewu gidi tí a sì lè yẹ̀ wà sí oorun rẹ ni — láti ọ̀dọ̀ àwọn ọ̀nà ìmúwá àlá tó ń fọ́ òru túútúú. Èyí ni ohun tí ẹ̀rí fihàn, ibi tí kò ti dájú gan-an, àti ẹni tó yẹ kó ṣọ́ra.
Last scientific review ·
Bí o bá ṣẹ̀ṣẹ̀ gbọ́ nípa àlá tí a mọ̀ pé à ń lá, ìbéèrè àkọ́kọ́ tó bọ́gbọ́n mu ni bóyá ó léwu. Ìdáhùn ṣókí tó ń tù ni nínú ni pé, fún ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn tó ní ìlera, kò léwu: àbùdá oorun lásán ni àlá tí a mọ̀ pé à ń lá, kì í ṣe àìsàn tàbí ewu. O kò lè há sínú àlá, jíjẹ́ ẹni tó máa ń lá irú àlá bẹ́ẹ̀ kì í sì í ṣe àmì pé ohun kan ń ṣẹlẹ̀ sí ọ. Ewu gidi kan ṣoṣo tí a lè yẹra fún rọrùn ju ohun tí ìtàn àròsọ máa ń sọ lọ — oorun rẹ ni ó kàn, kì í sì í ṣe láti ọ̀dọ̀ ìmọ̀ pé ẹni ń lá fúnra rẹ̀, bí kò ṣe láti ọ̀dọ̀ díẹ̀ lára àwọn ọ̀nà líle tí àwọn ènìyàn ń lò láti lépa rẹ̀. Ẹ jẹ́ ká ya ohun tí ẹ̀rí fi hàn sọ́tọ̀ kúrò nínú ìtàn àtẹnudẹ́nu.
Ìdáhùn ṣókí: kì í ṣe àmì ìlera ọkàn tó burú
Àníyàn tó tóbi jùlọ tí àwọn ènìyàn ní ni pé àlá tí a mọ̀ pé à ń lá lè ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ìṣòro ọkàn. Lórí ẹ̀rí tó dára jùlọ tí a ní lọ́wọ́lọ́wọ́, ìwòye náà ń tu ni nínú. Nígbà tí àwọn olùwádìí ṣàyẹ̀wò bí ènìyàn ṣe ń ní irú àlá yìí tó tí wọ́n sì fi wé àwọn ìwọ̀n ìlera ọkàn, kò sí ẹ̀rí pé bí ènìyàn ṣe máa ń lá irú àlá yìí tó pọ̀ tó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìlera ọkàn tó burú. Ẹ̀rí yìí wá láti inú àwọn ìwádìí ìbéèrè tí a ṣe lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo, nítorí náà ó fihàn pé kò sí ìsopọ̀ dípò kí ó fi ìdí okùnfà àti àbájáde múlẹ̀ — ṣùgbọ́n kò fún wa ní ìdí kankan láti rò pé níní àlá tí a mọ̀ pé à ń lá lásán, kódà ní déédéé, jẹ́ àmì ìdààmú ọkàn. Ó dà bí ìyàtọ̀ tó ṣe déédéé nínú bí ènìyàn ṣe ń lá àlá, gẹ́gẹ́ bí ìyàtọ̀ tó wà nínú bí àwọn ènìyàn ṣe ń rántí àlá wọn lọ́nà tó hàn kedere tó.
Ewu gidi náà ni oorun rẹ
Bí ohun kan bá wà tí ó yẹ kí a ṣọ́ra fún, àìlóorun ni — láti ọ̀dọ̀ àwọn ọ̀nà ni ó sì ti wá, kì í ṣe láti ọ̀dọ̀ ìmọ̀ pé ẹni ń lá. Ọ̀pọ̀ àwọn ọ̀nà ìmúwá tó gbajúmọ̀ máa ń ṣiṣẹ́ nípa fífọ́ òru pẹ̀lú ìmọ̀ọ́mọ̀: ṣíṣe àago ìtanijí fún ìgbà òwúrọ̀ kùtùkùtù, dídìde fún ìgbà díẹ̀, àti padà sí ibùsùn pẹ̀lú ìrètí láti rọ́ sínú àlá tí a mọ̀ pé à ń lá. Bí ẹni tó ń sùn dáadáa bá ń lò ó lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan, kò sábà ní ìṣòro. Ṣùgbọ́n bí a bá ń lò ó ní òru dé òru — tàbí bí ẹnikẹ́ni tó ní àìsùn, àìsàn oorun, tàbí iṣẹ́ tó ń béèrè fún ìṣọ́ra ní ọ̀sán bá ń lò ó — ó lè da oorun rẹ rú, kí o rẹ̀, kí ọkàn rẹ dàrú, kí ọjọ́ kejì sì nira fún ọ — èyí lè ní ipa gidi lórí ìlera, iṣesi, àti ààbò. Ohun tó yani lẹ́nu ni pé oorun rere ni ìpìlẹ̀ tí àlá tí a mọ̀ pé à ń lá dúró lé, nítorí náà ohunkóhun tó bá ba oorun rẹ jẹ́ ń ba ète ara rẹ̀ jẹ́ ó sì tún kò dára fún ìlera. Ọ̀nà àbáyọ rẹ̀ rọrùn: fi pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́ ṣe é, má sì fi ìsinmi rẹ ṣe pàṣípàrọ̀ rí láti fi tipátipá ní àlá tí a mọ̀ pé à ń lá.
Ǹjẹ́ ó tilẹ̀ lè ṣe ìrànlọ́wọ́? Ọ̀rọ̀ àlá búburú
Ohun kan tún wà nínú ọ̀rọ̀ ààbò yìí tó ń fúnni ní ìrètí. Nítorí pé ẹni tó mọ̀ pé òun ń lá mọ̀ pé àlá ni, ó lè dojú kọ àlá búburú tó ń padà wá léraléra — láti mọ̀, ní àárín àlá búburú náà, pé kò lè ṣe òun níbi ní ti gidi, àti kódà láti yí ipa-ọ̀nà rẹ̀ padà. Ìwádìí àkọ́kọ́ ti ṣàwárí èyí gan-an: ìwádìí àdánwò kékeré kan rí i pé ìtọ́jú tó dá lórí àlá tí a mọ̀ pé à ń lá dín bí àlá búburú ṣe ń wáyé tó kù. Èyí ń fún àwọn tí àlá búburú tó ń padà wá léraléra ń yọ lẹ́nu ní ìrètí tòótọ́. Ṣùgbọ́n ó ṣe pàtàkì láti jẹ́ olóòótọ́ nípa bí ẹ̀rí náà ṣe ṣì wà ní ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ tó — àwọn ìwádìí náà kéré, wọn kò sì tíì pọ̀ tó, àlá tí a mọ̀ pé à ń lá kì í sì í ṣe ìtọ́jú tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ tí a lè kàn mú lò. Bí àlá búburú bá jẹ́ ìṣòro tó wúwo, ohun tí a gbọ́dọ̀ ṣàwárí pẹ̀lú oníṣègùn tó péye ni, kì í ṣe ìwòsàn ara-ẹni tó dájú.
Ẹni tó yẹ kó ṣọ́ra
Pé àlá tí a mọ̀ pé à ń lá kò léwu fún ọ̀pọ̀ ènìyàn kò túmọ̀ sí pé ó yẹ fún gbogbo ènìyàn. Fún àwọn kan, mímú kí ààlà tó wà láàárín lílá àlá àti jíjí dàrú pẹ̀lú ìmọ̀ọ́mọ̀, tàbí lílépa àwọn ipò àárín tó hàn kedere nítòsí oorun, lè máa dààmú ni dípò kí ó jẹ́ ìgbádùn. Àwọn tí ìmọ̀lára yíya kúrò lọ́dọ̀ ara wọn máa ń ṣẹlẹ̀ sí, tàbí tí ayé máa ń dà bí ohun tí kò gidi lójú wọn, àwọn tó ń ní ìdìmọ́lẹ̀ oorun tó ń dààmú, àti àwọn tó ń gbé pẹ̀lú àwọn àìsàn ọpọlọ kan, lè rí i pé fífaraṣe líle máa ń dà wọ́n láàmú, ó sì bọ́gbọ́n mu fún wọn láti fi ìṣọ́ra dojú kọ ọ́ — tàbí láti yẹ̀ àwọn ọ̀nà tó le jùlọ kúrò pátápátá. Èyí kì í ṣe ìkìlọ̀ pé àlá tí a mọ̀ pé à ń lá ni yóò fa àwọn àìsàn wọ̀nyí; ìjẹ́wọ́ ni pé, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú ọ̀pọ̀ àṣà ti ọkàn àti oorun, iṣẹ́ kan náà lè ní ìmọ̀lára tó yàtọ̀ pátápátá ní ìbámu pẹ̀lú ẹni náà.
| "O lè há sínú àlá tí a mọ̀ pé à ń lá" | Ìbẹ̀rù tó wọ́pọ̀ | Bẹ́ẹ̀ kọ́ — o máa ń jí ní ọ̀nà tó ṣe déédéé; àwọn àlá máa ń parí fúnra wọn ní àkókò jíjí rẹ tó sábà máa ń jẹ́ |
|---|---|---|
| "Àlá tí a mọ̀ pé à ń lá túmọ̀ sí pé ohun kan ti bàjẹ́ lára rẹ" | Ìbẹ̀rù tó wọ́pọ̀ | Bẹ́ẹ̀ kọ́ — bí ó ṣe ń wáyé tó kò ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìlera ọkàn tó burú |
| "Kò léwu rárá láti lépa rẹ̀ ní gbogbo òru" | Èrò tó wọ́pọ̀ | Kì í ṣe bẹ́ẹ̀ pátápátá — àwọn àṣà tó ń fọ́ oorun lè fi ọ́ sílẹ̀ ní àárẹ̀ àti àìlágbára |
| "Ó lè ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àlá búburú" | Àbá tó kún fún ìrètí | Ẹ̀rí àkọ́kọ́ tó ṣì kéré ń fún ni ní ìrètí ṣùgbọ́n kì í ṣe ìtọ́jú tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ síbẹ̀ |
Ohun tí a mọ̀
- Fún ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn tó ní ìlera, àlá tí a mọ̀ pé à ń lá jẹ́ àbùdá oorun tó ṣe déédéé tí kò sì léwu.
- Bí o ṣe máa ń lá àlá tí o mọ̀ pé o ń lá tó pọ̀ tó, fúnra rẹ̀, kò ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìlera ọkàn tó burú.
- Ìpalára gbàǹgà tí a lè yẹ̀ ni àìlóorun láti ọ̀dọ̀ àwọn ọ̀nà ìmúwá tó le jù tí ó sì ń fọ́ òru.
Ohun tí a kò mọ̀
- Àbájáde ìgbà pípẹ́ ti fífaraṣe ìmúwá líle léraléra lórí dídára oorun ni a kò tíì ṣe ìwádìí rẹ̀ dáadáa.
- Bí fífaraṣe àlá tí a mọ̀ pé à ń lá ṣe ń bá àwọn àìsàn ọpọlọ tàbí àìsàn oorun pàtó kan ṣiṣẹ́ ni a kò tíì mọ̀ dáadáa.
- A kò tíì fìdí rẹ̀ múlẹ̀ bóyá àǹfààní yìí fún àlá búburú yóò dúró kọjá àwọn ìwádìí àdánwò kéékèèké.
Ní ṣókí
Fún ọ̀pọ̀ rẹpẹtẹ àwọn tó ní ìlera, àlá tí a mọ̀ pé à ń lá kò léwu. O kò lè há mọ́ inú rẹ̀, kì í ṣe àmì ọkàn tó dàrú, ó sì tilẹ̀ lè ṣe ìrànlọ́wọ́ láti kojú àlá búburú. Ewu kan ṣoṣo tó tọ́ sí kí a fọ̀rọ̀ rẹ̀ ṣe pàtàkì ni èyí tó kan oorun rẹ: fi pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́ lo àwọn ọ̀nà ìmúwá, má sì fi ìsinmi rẹ rúbọ rí láti fi tipátipá ní àlá tí a mọ̀ pé à ń lá. Bí o bá sì ní àìsàn tó bá a mu, tàbí bí fífaraṣe bá dáwọ́ dídùn mọ́ ọ lára, mú èyí gẹ́gẹ́ bí àmì pé kí o rọ̀ ọ́ lọ́wọ́, bí ó bá sì pọn dandan, kí o béèrè lọ́wọ́ akọ́ṣẹ́mọṣẹ́. Bí a bá fi ọgbọ́n ṣe é, àlá tí a mọ̀ pé à ń lá jẹ́ ohun ìwádìí àti ìfẹ́-mọ̀ ju ohun tó yẹ ká bẹ̀rù lọ.
Ǹjẹ́ àlá tí a mọ̀ pé à ń lá léwu?
Fún ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn tó ní ìlera, kò léwu. Àbùdá oorun lásán ni, kò sì ní ìbáṣepọ̀, fúnra rẹ̀, pẹ̀lú ìlera ọkàn tó burú. Ewu gbàǹgà tí a lè yẹ̀ ni pípàdánù oorun nípasẹ̀ àwọn ọ̀nà ìmúwá líle tó ń fọ́ òru.
Ǹjẹ́ àlá tí a mọ̀ pé à ń lá lè ba ìlera ọkàn rẹ jẹ́?
Lórí ẹ̀rí tí a ní lọ́wọ́lọ́wọ́, bí o ṣe máa ń lá àlá tí o mọ̀ pé o ń lá tó pọ̀ tó kò ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìlera ọkàn tó burú. Bí ó ti wù kí ó rí, àwọn tó máa ń tètè ya kúrò lọ́dọ̀ ara wọn, tó ní ìdìmọ́lẹ̀ oorun tó ń dààmú, tàbí àwọn àìsàn ọpọlọ kan lè rí i pé fífaraṣe líle máa ń dà wọ́n láàmú, ó sì yẹ kí wọ́n ṣọ́ra.
Ǹjẹ́ o lè há sínú àlá tí a mọ̀ pé à ń lá?
Bẹ́ẹ̀ kọ́. Àwọn àlá máa ń parí fúnra wọn, o sì máa ń jí ní àkókò tó ṣe déédéé fún ọ láìka bóyá àlá náà jẹ́ èyí tí o mọ̀ pé o ń lá tàbí kọ́. Ìmọ̀lára àlá tó gùn gan-an kàn ni bí àkókò àlá ṣe lè dà bí; kò sí ọ̀nà kankan tó ń dì ọ́ mú.
Ǹjẹ́ àlá tí a mọ̀ pé à ń lá ń ba oorun rẹ jẹ́?
Àlá tí a mọ̀ pé à ń lá fúnra rẹ̀ kì í ṣe bẹ́ẹ̀, ṣùgbọ́n àwọn ọ̀nà kan láti mú un wá lè ṣe é. Àwọn ọ̀nà tó kan jíjí ní àárín òru kí a sì wà lójúfò lè fọ́ oorun rẹ túútúú kí ó sì fa àárẹ̀ ní ọ̀sán bí a bá lò ó ré kọjá. Fi pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́ ṣe é kí o sì fi ìsinmi ṣáájú.