Báwo ni a ṣe lè mú àlá tí a mọ̀ pé à ń lá dúró ṣinṣin, kí ó sì pẹ́ sí i
Mímọ̀ pé o ń lá jẹ́ ìpèníjà kan; dídúró nínú àlá náà jẹ́ òmíràn. Ọ̀pọ̀ àlá tí a mọ̀ pé à ń lá kúkúrú ni, ọ̀pọ̀ sì ń wó lulẹ̀ láàárín ìṣẹ́jú àáyá díẹ̀ tí ẹni tó ń lá bá ti mọ̀ pé òun ń lá. Èyí ni ohun tí sáyẹ́ǹsì fihàn ní ti gidi nípa ìdí tó fi ń ṣẹlẹ̀, àwọn ọ̀nà ìdúróṣinṣin tí àwọn olùláàlá tó nírírí gbára lé, àti bí o ṣe lè pa ìmọ̀ rẹ mọ́ láìjí ara rẹ.
Last scientific review ·
Ìbànújẹ́ tí ọ̀pọ̀ mọ̀ ni èyí. Lẹ́yìn ọ̀pọ̀ ọ̀sẹ̀ tí o ti ń ṣe àṣeṣe, ó bá yé ọ nígbẹ̀yìn, láàárín àlá, pé o ń lá — ayé wá hàn kedere, gbogbo ohun tó ṣeéṣe sì dà bí ẹni pé kò lópin — ṣùgbọ́n láàárín ìṣẹ́jú àáyá mẹ́wàá lẹ́yìn náà, o ti dùbúlẹ̀ lórí ibùsùn, o ń wo àjà. Mímọ̀ pé o ń lá àti dídúró nínú àlá náà jẹ́ ọ̀gbọ́n méjì tó yàtọ̀, èkejì sì ni ó ń dá ọ̀pọ̀ ènìyàn lágara. Ìròyìn rere ni pé bí àlá náà ṣe ń parẹ́ jẹ́ ohun tí a lè rí tẹ́lẹ̀, àwọn ọ̀nà tó bọ́gbọ́n mu, tí ewu wọn sì kéré, sì wà láti mú kí àlá tí a mọ̀ pé à ń lá pẹ́ sí i. Òtítọ́ tí a kò gbọdọ̀ fi pamọ́ ni pé ọ̀pọ̀ jù lọ ohun tó ń ṣiṣẹ́ wá láti inú ìrírí àwọn olùláàlá, kì í ṣe láti inú àdánwò ìwádìí tí a ṣètò dáadáa.
Kí ló dé tí àlá tí a mọ̀ pé à ń lá fi ń yọ̀ kúrò lọ́wọ́ wa
Àkókò tí a ti mọ̀ pé à ń lá fúnra rẹ̀ ni ó ń da ìdúróṣinṣin rú. Ìmóríyá tí ìmọ̀ náà mú wá — ìdùnnú tó pọ̀ jù, tàbí ìfẹ́ láti tètè ṣe ohun àgbàyanu kan — máa ń fa wa síhà jíjí. Ọ̀pọ̀ àlá tí a mọ̀ pé à ń lá kúkúrú ni nítorí ìdí gan-an yìí: ẹni tó ń lá mọ̀ pé òun ń lá, ìmóríyá ìmọ̀ náà sì tì í kọjá ààlà, ó sì jí kí àlá náà tó ní àyè láti tẹ̀dó. Lóye pé ibi ewu náà ni ìmọ̀ náà fúnra rẹ̀ ni ìṣísẹ̀ àkọ́kọ́. Ìdúróṣinṣin jẹ́, ní ọ̀pọ̀ ìgbà, ọgbọ́n dídúró jẹ́ẹ́jẹ́ ní àwọn ìṣẹ́jú àáyá tó tẹ̀lé mímọ̀ pé o ń lá.
Àlá náà ní ìfẹsẹ̀múlẹ̀ ju bí ó ṣe dà bí ẹni pé ó rí lọ
Ó ṣàǹfààní láti mọ̀ pé ayé àlá tí o dúró nínú rẹ̀ kì í ṣe ohun fífẹ́lẹ́ bí ó ṣe lè dà bí ẹni pé ó rí. Nínú àdánwò amúniyanu kan ní ọdún 2018, àwọn olùwádìí jẹ́ kí àwọn olùláàlá tó jáfáfá fi ojú tọpa àmì kan tí ń rọra lọ nínú àlá tí a mọ̀ pé à ń lá tí a ti jẹ́risí. Ìrìn ojú wọn rọrùn, ó ń tẹ̀síwájú láìjáwọ́ — irú ìtọpa tí ojú máa ń ṣe nígbà tí ó bá ń tẹ̀lé ohun gidi nígbà jíjí — ó sì yàtọ̀ pátápátá sí ìṣísẹ̀ akítìkití, igbésẹ̀-ní-igbésẹ̀ tí ènìyàn máa ń ṣe nígbà tí wọ́n bá kàn ń fojú inú wo àmì tó ń lọ. Ní ọ̀rọ̀ mìíràn, ohun tí ọpọlọ ń rí nínú àlá tí a mọ̀ pé à ń lá hùwà bí rírí gidi ju fífojú inú wò lọ. Èyí ń fúnni níṣìírí fún ìdúróṣinṣin: àlá náà ní ìṣètò tí o lè bá lọ́wọ́, fífún ìṣètò yẹn ní àfiyèsí rẹ sì jẹ́ apá kan ohun tó ń jẹ́ kí ó dúró ṣinṣin.
Ohun tí àwọn olùláàlá ń ṣe láti dúró nínú àlá
Àwọn olùláàlá tó nírírí sábà máa ń lo àwọn ọ̀nà díẹ̀ kan, tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo wọn ní ọgbọ́n kan ṣoṣo: tẹ ara rẹ múlẹ̀ nínú àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ ìmọ̀lára àlá náà kí àfiyèsí rẹ má baà yọ̀ padà sí ara rẹ tó ń sùn. Èyí tó gbajúmọ̀ jùlọ ni fífọ ọwọ́ àlá rẹ pọ̀, èyí tó ń fún àfiyèsí rẹ ní ìmọ̀lára fífọwọ́kàn lọ́pọ̀lọpọ̀. Àwọn mìíràn ni yíyí ara àlá rẹ ká, èyí tó dà bí ẹni pé ó ń ran ìran tó ń parẹ́ lọ́wọ́ láti tún fẹsẹ̀ múlẹ̀; fífọwọ́kàn àti yíyẹ àwọn ohun tó wà nítòsí wò; tàbí kíkàn wo ọwọ́ ara rẹ tàbí ilẹ̀ títí ìran náà yóò fi dúró ṣinṣin. Àwọn olùláàlá kan máa ń tún ìpinnu ọ̀rọ̀ ẹnu tó jẹ́ẹ́jẹ́ sọ léraléra — ‘kí ó yé kedere báyìí’, tàbí ‘mò ń lá, dúró níbí’ — láti pa àfiyèsí wọn mọ́. Ìwọ̀nyí kì í ṣe ẹ̀tàn lásán bí kò ṣe ọ̀nà láti fún ọkàn tó ń lá ní ohun gidi kan láti ṣẹ̀dá.
Dúró jẹ́ẹ́jẹ́, má fi ipá gbámú
Ìwà tó wúlò jùlọ ni ìfara-balẹ̀. Ìkáwọ́ tí olùláàlá ní jẹ́ òtítọ́ ṣùgbọ́n kò pé: ohun tí o lè ṣe sinmi lọ́pọ̀lọpọ̀ lórí ohun tí o ń retí àti ibi tí o gbé àfiyèsí rẹ sí, gbígbà pé o ní ìkáwọ́ pípé lórí àlá náà sì sábà máa ń jẹ́ ọ̀nà tó yára jùlọ láti pàdánù rẹ̀. Àwọn olùláàlá máa ń rí i léraléra pé bíbá àlá náà lọ́wọ́ jẹ́ẹ́jẹ́ — wíwo àyíká, fífọwọ́kàn nǹkan, rírìn pẹ̀lú ìmọ̀ọ́mọ̀ — máa ń jẹ́ kí wọ́n dúró nínú àlá pẹ́ gan-an ju kíkánjú láti fa ìyọrísí kan pàtó jáde lọ. Bí ìran kan bá bẹ̀rẹ̀ sí í di àwọ̀-eérú, ìfẹ́ àdánidá láti fi ipá tì í padà sábà máa ń yorí sí ìbàjẹ́; bíbá àwọn ìmọ̀lára lọ́wọ́ jẹ́ẹ́jẹ́ lẹ́ẹ̀kan sí i máa ń ṣiṣẹ́ dáadáa jù. Rò ara rẹ sí àlejò nínú àlá náà tó lè ní ipa lórí rẹ̀, kì í ṣe olùdarí tó lè pàṣẹ fún un.
| Fífọ ọwọ́ àlá pọ̀ | Ó fún àfiyèsí ní ìfọwọ́kàn lọ́pọ̀ láti tẹ ọ múlẹ̀ nínú àlá | Àwọn olùláàlá ti ròyìn rẹ̀ lọ́pọ̀; a kò dán an wò nínú àwọn ìwádìí tí a darí |
|---|---|---|
| Yíyí ara àlá ká | Wọ́n ní ó ń tún ìran tó ń parẹ́ tàbí tó ń di àwọ̀-eérú pa | Ìròyìn olùláàlá; a kò díwọ̀n bí ó ṣe ń ṣiṣẹ́ tó nínú àdánwò |
| Bíbá àwọn ìmọ̀lára lọ́wọ́ (wíwò, fífọwọ́kàn, rírìn) | Ó fún ọkàn tó ń lá ní kúlẹ̀kúlẹ̀ gidi láti ṣẹ̀dá | Ó bá ìṣètò ìrírí àlá tó dà bí ti jíjí mu; síbẹ̀ ó wà ní ìpele ìròyìn |
| Dídúró jẹ́ẹ́jẹ́ dípò fífi ipá lo ìkáwọ́ | Ó ń dín ìdùnnú àṣejù tó ń jí ọ kù | Àwọn olùláàlá tó nírírí fara mọ́ ọn lọ́pọ̀; a mọ̀ pé ìkáwọ́ kò pé |
Ohun tí a mọ̀
- Àlá tí a mọ̀ pé à ń lá sábà máa ń kúkúrú, àkókò tí a ti mọ̀ pé à ń lá fúnra rẹ̀ sì ni ibi tí ọ̀pọ̀ nínú wọn ti ń parí.
- Ìrírí inú àlá tí a mọ̀ pé à ń lá ní ìṣètò tó jọ ti rírí nígbà jíjí, nítorí náà bíbá àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ ìmọ̀lára lọ́wọ́ jẹ́ ọgbọ́n tó bọ́gbọ́n mu.
- Ìkáwọ́ àlá kò pé, ìfojúsọ́nà sì ń ṣe àpẹẹrẹ rẹ̀; bíbá àlá lọ́wọ́ jẹ́ẹ́jẹ́ sábà máa ń pẹ́ ju ìgbìyànjú ìkáwọ́ alágbára lọ.
Ohun tí a kò mọ̀
- Bóyá ọ̀nà ìdúróṣinṣin kan pàtó ń mú kí àkókò àlá gùn sí i ní ìdánilójú ni a kò tíì dán wò nínú àwọn ìwádìí tí a darí.
- Ìdí tí àwọn àlá tí a mọ̀ pé à ń lá kan fi ń wó lulẹ̀ láàárín ìṣẹ́jú àáyá nígbà tí àwọn mìíràn ń pẹ́ fún ìṣẹ́jú púpọ̀ ni a kò tíì lóye dáadáa.
- Bí a ṣe lè mú àlá tí a mọ̀ pé à ń lá pẹ́ sí tó, àti bí ó ṣe yàtọ̀ tó láàárín ènìyàn, ni a kò mọ̀.
Ní ṣókí
Mímọ̀ pé o ń lá jẹ́ ohun ẹlẹgẹ́, mímọ̀ pé o ń lá náà sì ni àkókò tó ṣeéṣe jùlọ láti jí ọ. Síbẹ̀, àlá tó yí ọ ká ní ìfẹsẹ̀múlẹ̀ ní ti ìrírí — ó súnmọ́ rírí ju fífojú inú wò lọ — nítorí náà ìgbésẹ̀ tó ṣeé gbáralé ni láti bá àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ rẹ̀ lọ́wọ́ jẹ́ẹ́jẹ́: fọ ọwọ́ rẹ, wo àyíká, fọwọ́ kan nǹkan, kí o sì kọ ìfẹ́ láti fi ipá fa ìyọrísí ńlá kan jáde. Kò sí ọ̀kankan nínú àwọn ọ̀nà wọ̀nyí tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ ní yàrá ìwádìí, ṣùgbọ́n wọ́n bọ́gbọ́n mu, wọn kò kún fún ewu, ọ̀pọ̀ ènìyàn sì ti ròyìn pé wọ́n ń ṣe ìrànlọ́wọ́. Dúró jẹ́ẹ́jẹ́, máa ní ìfẹ́ ọkàn láti mọ̀, kí o sì dáàbò bo oorun rẹ, àwọn àlá tí o mọ̀ pé o ń lá sì máa pẹ́ sí i.
Kí ló dé tí mò ń jí ní kété tí mo bá mọ̀ pé mò ń lá?
Nítorí pé ìmóríyá ìmọ̀ pé o ń lá fúnra rẹ̀ ń ru ọkàn sókè, ìmóríyá yẹn sì ń tì ọ́ síhà jíjí. Ìtúnṣe rẹ̀ ni láti dúró jẹ́ẹ́jẹ́ ní àwọn ìṣẹ́jú àáyá àkọ́kọ́, kí o sì bá àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ ìmọ̀lára àlá lọ́wọ́ jẹ́ẹ́jẹ́ dípò kí o dùn àdùnyàn tàbí kí o gbìyànjú láti ṣe ohun amúniyanu kan lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
Kí ni ọ̀nà tó dára jùlọ láti mú àlá tí a mọ̀ pé à ń lá dúró ṣinṣin?
Àwọn olùláàlá tó nírírí sábà máa ń gba ni nímọ̀ràn láti bá àwọn ìmọ̀lára lọ́wọ́ — fífọ ọwọ́ àlá pọ̀, fífọwọ́kàn àti yíyẹ àwọn ohun wò, wíwo àyíká pẹ̀lú ìmọ̀ọ́mọ̀, tàbí yíyí ara àlá ká. Ìwọ̀nyí jẹ́ ìròyìn olùláàlá dípò àwọn ọ̀nà tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀, ṣùgbọ́n wọn kò kún fún ewu, ọ̀pọ̀ sì ti rí i pé wọ́n ń ṣe ìrànlọ́wọ́.
Báwo ni àlá tí a mọ̀ pé à ń lá ṣe lè pẹ́ tó?
Ó yàtọ̀ gan-an. Ọ̀pọ̀ máa ń pẹ́ fún ìṣẹ́jú àáyá péré, pàápàá fún àwọn olùbẹ̀rẹ̀, nígbà tí àwọn olùláàlá tó nírírí ń ròyìn àlá tó ń pẹ́ fún ìṣẹ́jú púpọ̀. Kò sí ààlà òkè tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀, bí a ṣe lè mú àlá pẹ́ sí tó ni a kò sì tíì kẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ dáadáa.
Ǹjẹ́ yíyí ara ká tàbí fífọ ọwọ́ pọ̀ ń ṣiṣẹ́ ní ti gidi?
Ọ̀pọ̀ olùláàlá ń ròyìn pé wọ́n ń ṣiṣẹ́, àwọn méjèèjì sì bá ohun tí a mọ̀ nípa ìṣètò ìrírí àlá tó dà bí ti jíjí mu. Síbẹ̀, kò sí ìwádìí tí a darí tó ti díwọ̀n bóyá wọ́n ń mú kí àkókò àlá gùn sí i ní ti gidi, nítorí náà kà wọ́n sí àwọn ọ̀nà tó bọ́gbọ́n mu láti gbìyànjú dípò kí o kà wọ́n sí ọ̀nà tí yóò ṣiṣẹ́ dandan.