Kí ni àlá tí a mọ̀ pé à ń lá? Sáyẹ́ǹsì mímọ̀ pé o ń lá

Fojú inú wò ó: o wà láàárín àlá, ohun kan sì dà bí ẹni pé kò pé. Ìlẹ̀kùn kan ṣí lọ sí ibi tí kò yẹ kó ṣí sí, tàbí o wo aago, àwọn nọ́mbà rẹ̀ sì kọ̀ láti dúró ṣinṣin. Lójijì, ó sì yé ọ — dúró o, èyí kì í ṣe òtítọ́, àlá ni mo ń lá. Bí ìmọ̀ yìí bá ti yọ sí ọ lójijì rí nígbà tí o ṣì ń sùn, ìwọ ti ní àlá tí a mọ̀ pé à ń lá. Ohun tó jẹ́ ìyàlẹ́nu kì í ṣe ohun tí o lá nípa rẹ̀, bí kò ṣe òtítọ́ tó rọrùn náà pé o mọ̀ pé o ń lá nígbà tí àlá náà ṣì ń lọ lọ́wọ́. Fún ọ̀pọ̀ jù lọ ọ̀rúndún ogún, ìrírí yìí wà ní ipò tó nira: àìmọye ènìyàn ló ròyìn rẹ̀, síbẹ̀ kò dà bí ẹni pé ọ̀nà kankan wà láti fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀. Lóde òní, àlá tí a mọ̀ pé à ń lá jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ipò ìmọ̀-ọkàn àrà ọ̀tọ̀ tí a ti fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ dáadáa jùlọ.

Àlá tí a mọ̀ pé à ń lá

Àlá tí ẹni tó ń lá mọ̀, nígbà tí àlá náà ṣì ń lọ lọ́wọ́, pé òun ń lá. Ìkáwọ́ díẹ̀ lórí ohun tí ẹni náà ń ṣe tàbí ọ̀nà tí àlá náà ń gbà sábà máa ń bá a wá, ṣùgbọ́n ohun tó fi ìdájú yà á sọ́tọ̀ ni ìmọ̀ nìkan — mímọ̀ pé inú àlá ni o wà.

Báwo ni a ṣe mọ̀ pé àlá tí a mọ̀ pé à ń lá jẹ́ òtítọ́?

Ohun tó le jùlọ nípa kíkẹ́kọ̀ọ́ àlá yìí ni bí a ṣe lè dán an wò rárá. Ẹnikẹ́ni tó bá sọ pé òun mọ̀ pé òun ń lá, nígbà tí ó bá ti sọ ọ́, ìrántí ni ó ti ń ṣàpèjúwe — ìrántí sì máa ń tan ni jẹ. Ìyọrí sí ìṣòro náà wá láti inú àbùdá kan tó wà nínú oorun REM, ìpele tí ọ̀pọ̀ àlá tó hàn kedere ti ń wáyé. Nígbà oorun REM, iṣan ara máa ń fẹ́rẹ̀ẹ́ dáwọ́ iṣẹ́ dúró pátápátá, èyí tó ń dá wa dúró kí a má baà ṣe ohun tí a ń lá; ṣùgbọ́n iṣan ojú kò kàn, ojú sì ń yí kiri. Ìyẹn ṣí ọ̀nà kan sílẹ̀. Àwọn olùkópa tí a ti kọ́ ní ìdánilẹ́kọ̀ọ́ gbà ṣáájú pé wọn yóò fi ìyípo ojú pàtó kan ṣe àmì — bí àpẹẹrẹ, wíwo òsì-ọ̀tún-òsì-ọ̀tún léraléra — ní kété tí wọn bá mọ̀ pé àwọn ń lá. Àwọn àmì wọ̀nyẹn sì farahàn lórí ẹ̀rọ ìṣàkọsílẹ̀ nígbà tí ẹni náà wà nínú oorun REM ní àìṣiyèméjì. Fún ìgbà àkọ́kọ́, a ti fi ìmọ̀ọ́mọ̀ rán ìfiránṣẹ́ kan jáde láti inú àlá.

Kí ló dé tí àlá tí a mọ̀ pé à ń lá fi ń wáyé nígbà oorun REM?

Oorun máa ń lọ ní àyíká tó ń tún ara rẹ̀ ṣe ní ọ̀pọ̀ ìgbà ní òru kan, bí òwúrọ̀ sì ṣe ń sún mọ́lé, àwọn àkókò REM máa ń gùn sí i. Inú REM ni àwọn àlá ti hàn kedere jùlọ, tí wọ́n sì ti yàjù jùlọ, tí ó sì rọrùn jùlọ láti rántí. Apá kan ìdí rẹ̀ ni pé nígbà REM, ìgbòkègbodò ọpọlọ máa ń jọ ti ẹni tó jí ní àwọn ọ̀nà kan — èyí ló ń pèsè ojú ọ̀nà fún àwọn àlá tó kún, tó dà bí ìtàn. Nítorí náà, kì í ṣe lásán pé ọ̀pọ̀ àlá tí a mọ̀ pé à ń lá máa ń wáyé ní ìpele yìí, tí ó sì máa ń sábà ṣẹlẹ̀ ní àwọn wákàtí òwúrọ̀ kùtùkùtù nígbà tí REM bá jẹ́ apá tó tóbi jùlọ nínú oorun. Bí o bá fẹ́ ṣàkíyèsí pé o ń lá, inú REM ni àlá tó yẹ kí a ṣàkíyèsí ti ń wáyé jùlọ.

Báwo ni àlá tí a mọ̀ pé à ń lá ṣe wọ́pọ̀ tó?

Ó máa ń ya ọ̀pọ̀ ènìyàn lẹ́nu bí ìrírí yìí ṣe gbòòrò tó. Nígbà tí àwọn olùwádìí kó ọ̀pọ̀ ìwádìí ìbéèrè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ jọ pọ̀ tí wọ́n sì ṣàyẹ̀wò wọn papọ̀, wọ́n fojú díwọ̀n pé nǹkan bí ìdajì gbogbo ènìyàn ló ti ní àlá tí a mọ̀ pé à ń lá ó kéré tán ẹ̀ẹ̀kan nínú ìgbésí ayé wọn — ọ̀pọ̀ ìgbà ẹ̀ẹ̀kan ṣoṣo ni, nígbà mìíràn láì tilẹ̀ mọ̀ pé orúkọ kan wà fún un. Àwùjọ kékeré kan ló ń lá àlá tí wọ́n mọ̀ pé àwọn ń lá ní déédéé, nǹkan bí ẹ̀ẹ̀kan lóṣù tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ. Bí ó ti rí pẹ̀lú gbogbo nọ́mbà tó dá lórí bí ènìyàn ṣe ń rántí tí wọ́n sì ń ròyìn àlá ara wọn, àìpé díẹ̀ wà nínú rẹ̀; ṣùgbọ́n bí ó ṣe gbòòrò tó ni a ka sí ohun tí a fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ dáadáa. Mímọ̀ pé ẹni ń lá kì í ṣe ẹ̀bùn àjèjì tí a fi pamọ́ fún àwọn kékeré kan — ó jẹ́ àbùdá tó ṣe déédéé nínú oorun ènìyàn, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò dọ́gba fún gbogbo ènìyàn.

Kí ló ń ṣẹlẹ̀ nínú ọpọlọ nígbà àlá tí a mọ̀ pé à ń lá?

Ní kété tí a ti lè sàmì sí àkókò tó ṣe kedere tí ẹni náà mọ̀ pé ó ń lá, àwọn olùwádìí lè béèrè ìbéèrè tó le sí i: kí ni ó yàtọ̀ nínú ọpọlọ ní àkókò yẹn gan-an? Àwọn ìṣàkọsílẹ̀ ìgbòkègbodò ọpọlọ tọ́ka sí irú ipò àdàpọ̀ kan — kì í ṣe jíjí pátápátá, bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe oorun REM lásán. Ohun tó hàn jùlọ ni pé ìgbòkègbodò ọpọlọ tó ń lọ ní ìyára gíga pọ̀ sí i ní ẹgbẹ́ gamma, nǹkan bí 40 hertz, lórí àwọn agbègbè iwájú ọpọlọ. Àwọn agbègbè wọ̀nyẹn gan-an ni ó ní í ṣe pẹ̀lú mímọ ara ẹni àti ìrònú jíjinlẹ̀ — apá tí a sábà máa ń dín kù nígbà àlá lásán — nínú àlá tí a mọ̀ pé à ń lá sì dà bí ẹni pé wọ́n tún bẹ̀rẹ̀ sí í ṣiṣẹ́. Ní ọ̀rọ̀ mìíràn, ọpọlọ ẹni tó mọ̀ pé ó ń lá dà bí ọpọlọ tó ń lá, ṣùgbọ́n tí apá ìmójútó ara ẹni rẹ̀ ti tún bẹ̀rẹ̀ sí í ṣiṣẹ́.

Bí àwọn àbájáde ọpọlọ wọ̀nyí ṣe wúni lórí tó, wọ́n nílò ìṣọ́ra ju ìfìdímúlẹ̀ ìpìlẹ̀ náà lọ. Kíkó àlá tí a mọ̀ pé à ń lá tí a ti jẹ́risí mú nínú ẹ̀rọ ìṣàwòrán ọpọlọ ṣọ̀wọ́n, ó sì le, nítorí náà apá kan iṣẹ́ yìí dá lórí àwọn àpẹẹrẹ kéékèèké gan-an — nígbà mìíràn ẹni kan ṣoṣo tó ń lá tí ó sì ṣe àwọn àlá díẹ̀ péré. Ìwòye gbogbogbò bá èrò náà mu pé mímọ ara ẹni máa ń padà ṣiṣẹ́ nígbà tí ẹni náà mọ̀ pé ó ń lá, ṣùgbọ́n àwọn agbègbè wo gan-an ló kópa, bí agbára rẹ̀ ṣe tó, àti bí ó ṣe yàtọ̀ láàárín ẹnì kọ̀ọ̀kan — gbogbo rẹ̀ ṣì nílò àwọn ìwádìí tó tóbi sí i láti yanjú.

Ǹjẹ́ o lè kọ́ ara rẹ láti ní àlá tí a mọ̀ pé à ń lá?

Bẹ́ẹ̀ ni — ó kéré tán, o lè mú kí ó máa ṣẹlẹ̀ sí i pẹ̀lú fífaraṣe díẹ̀. Àṣà méjì ló ń ṣe iṣẹ́ jùlọ. Àkọ́kọ́ ni dídán òtítọ́ wò déédéé: dídúró ní ọ̀sán láti béèrè lọ́kàn tòótọ́ bóyá o jí tàbí o ń lá, títí àṣà náà yóò fi bá ọ wọ inú oorun. Èkejì ni kíkọ àkọsílẹ̀ àlá, èyí tó ń mú kí ìrántí àlá pọ̀ sí i, tó sì ń jẹ́ kí o mọ àwọn àpẹẹrẹ tó sábà máa ń farahàn nínú àlá tìrẹ, kí o lè dá wọn mọ̀ rọrùn. Ní àfikún sí ìwọ̀nyí, ọ̀pọ̀ ènìyàn máa ń lo àwọn ọ̀nà tó dojúkọ ohun pàtó kan — bí àpẹẹrẹ, padà sí oorun lẹ́yìn jíjí ní kùtùkùtù pẹ̀lú ìpinnu líle láti ṣàkíyèsí àlá tó tẹ̀lé gẹ́gẹ́ bí àlá. Síbẹ̀, kò sí ọ̀kankan nínú ìwọ̀nyí tó jẹ́ ìdán. Àwọn ọ̀nà wọ̀nyí lè mú kí àǹfààní rẹ pọ̀ ju bí ó ti máa ń rí lọ, ṣùgbọ́n kò sí ọ̀kan ṣoṣo tó ń ṣiṣẹ́ fún gbogbo ènìyàn ní ìdánilójú, ó sì sábà máa ń gba sùúrù.

Ní ṣókí

Àlá tí a mọ̀ pé à ń lá ni àlá tí o mọ̀ pé o ń lá. Pé ó ń ṣẹlẹ̀ rárá kì í ṣe ọ̀rọ̀ ìgbàgbọ́ bí kò ṣe ẹ̀rí yàrá ìwádìí tí a lè tún ṣe, tí a ti kójọ ní ọ̀pọ̀ ẹ̀wádún. Ó ń wáyé jùlọ nígbà oorun REM, ó wọ́pọ̀ ju bí a ṣe rò lọ, pẹ̀lú fífaraṣe sì ni a lè mú kí ó máa ṣẹlẹ̀ sí i. Ohun tó ṣì kù ni àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ — bí ọpọlọ ṣe ń mú àlá tí a mọ̀ pé à ń lá jáde gan-an, àti bí a ṣe lè kọ́ ọ tàbí darí rẹ̀ ní ìdánilójú tó. Ìwọ̀nyí ni àwọn ààlà tí àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì àlá òde òní ṣì ń ṣàwárí, wọ́n sì jẹ́ apá kan ohun tó mú kí àlá tí a mọ̀ pé à ń lá jẹ́ ibi tó fanimọ́ra tí ìrírí ojoojúmọ́ àti sáyẹ́ǹsì gidi ti pàdé.